Achtergrond van relatiebreuken
Narigheid tussen ouder(s) en kind is van alle tijden. Maar de ruimte om gezins- en familiebanden daadwerkelijk te verbreken is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Waarom is dat?
Moderne relatiebreuken
Voorop staat dat narigheid tussen ouder(s) en kind van alle tijden is. Ouders die kinderen negeren of emotioneel mishandelen. Tiger en curling ouders. Kinderen die achtergesteld worden ten opzichte van een broertje of zusje. Kinderen die weggehouden worden van een ex. Gewoon onaardig of dom gedrag. Vervreemding. Adolescenten die hun ouders intimideren. Noem maar op — het komt allemaal voor. Niet meer dan vroeger maar zeker ook niet minder, en even destructief wat betreft impact.
Vroeger echter was de ruimte om gezins- en familiebanden te verbreken beperkter — dat paste niet zo goed. De laatste decennia is daar duidelijk verandering in gekomen. Dat komt vooral door een grote nadruk op het individu en diens unieke identiteit en de noodzaak om — hoe dan ook — het geluk te vinden. Relaties, zeker die met gezins- en familieleden, kunnen daarin als te knellend worden ervaren.
1. Lossere familiebanden
In het Westen kennen we al eeuwen wat we noemen het Moderne Kerngezin: de ouders en de kinderen, met daaromheen enkele ooms en tantes en de grootouders. Binnen het Moderne Kerngezin zijn de relaties relatief gezien behoorlijk gelijkwaardig en los van aard. Het is zelfs zo dat deze losse familiebanden de afgelopen vijftig jaar nog losser zijn geworden. Begrippen als wederkerigheid en erkenning van de eigenheid hebben aan belang gewonnen. Als daartegen gezondigd wordt, is dat een fatale zonde en reden om de relatie op scherp te zetten.
2. We zijn mondiger geworden
Vrouwen pikken minder van mannen, inclusief vaders. Kinderen hebben openlijk kritiek op hun ouders en gaan minder vaak voor de lieve vrede. Kinderen zien hun ouders sneller als gelijke — wijsheid en ouderdom worden minder op waarde geschat. Dit zorgt ervoor dat de drempel om problemen in de relatie met ouders bespreekbaar te maken lager is dan vroeger, en dat ook de beslissing om jeit de relatie te stappen makkelijker genomen wordt.
3. De nadruk op het individu
In onze Westerse samenleving is er een enorme nadruk op de mens als individu. We definiëren onszelf door ons te omringen met ‘unieke’ spulletjes, ‘authentieke’ vakanties, gestylde inrichtingen, speciale studies en een partner die ons helemaal begrijpt. Alleen onvoorwaardelijke acceptatie is goed — voor minder doen we het niet. En hoe we daarin over onszelf denken staat voorop; we zijn egocentrisch georiënteerd.
4. Het concept Liefde en Geluk
Als uitvloeisel van het individualisme hebben we ook de liefde en het geluk verabsoluteerd. Alle liefde die we te geven hebben en die we mogen ontvangen moet perfect zijn. En vaak lopen we ervan weg als het plaatje niet voldoet — want, zo hebben we geleerd, we zijn honderd procent verantwoordelijk voor ons eigen geluk. Een relatie die daarbij dwarsligt kunt je net zo goed wegsnijden.
5. De financiële afhankelijkheid is minder geworden
Zowel kinderen als ouders zijn tegenwoordig financieel minder afhankelijk van elkaar dan vroeger. Er zijn uitkeringen, toelagen, tegemoetkomingen, pensioenen en AOW. De noodzaak om financieel op elkaar te leunen is er in mindere mate — en de noodzaak om daarom aardig naar elkaar te zijn ook.
6. Prinsjes en prinsesjes
Vroeger werden kinderen in het algemeen harder bejegend dan tegenwoordig. Kinderen draaiden mee in het huishouden, mochten niet teveel praatjes hebben en kenden hun plek. Dat werd geaccepteerd als normaal. Nu kan zo’n bejegening niet meer, het wordt als ongepast gezien. En als je als prins of prinses bent opgevoed en het later in het volwassen leven tegenzit, is het tegenwoordig niet raar om daarvan de opvoeding de schuld te geven.
7. Het geloof
We geloven niet meer en gaan ook niet meer naar de kerk, laat staan dat we iets met die boodschappen doen. De conformerende druk die van het geloof uitging — zo hoort het, wees verdraagzaam, eert je ouders — is niet meer aanwezig.
Lees ook: Wat is vervreemding? · Herstel van verbondenheid · Intergenerationeel verschil · Tips bij een relatiebreuk · Terug naar overzicht
Hugó Scheiber, In a cabaret in Berlin